Kontakt | Mapa witryny | Szukaj
Strona główna Sondy planetarne Sondy księżycowe Satelity ziemskie
Strona główna
Tutaj można znaleźć wyjaśnienia niektórych terminów i pojęć stosowanych w astronomii, astronautyce oraz badaniach kosmosu. Hasła ułożono w porządku alfabetycznym. W tekstach haseł są stosowane odsyłacze zaznaczone strzałką (→) lub skrótem "zob." Strzałka oznacza, że dany termin omówiony jest w innym haśle, natomiast skrót "zob." (zobacz) kieruje do hasła w którym można odnaleźć informacje uzupełniające.
A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L
Ł | M | N | O | P | R | S | T | U | V | W | Z | Ź
    A
Absolutna wielkość gwiazdowa, jest to obserwowana wielkość gwiazdowa jaką miałoby ciało niebieskie widziane z odległości 10 parseków (bardzo rzadko stosuje się inne odległości: 1 j.a. lub 100 km) oraz przy braku ekstynkcji międzygwiazdowej. Przykłady: Słońce: +4,83m, Deneb: -7,2m, galaktyka M87: -22m. Zob. obserwowana wielkość gwiazdowa, parsek.
Å, Angstrom, 1,0-10 m (jedna dziesięciomiliardowa część metra), 0,1 nm - jednostka długości często używana do wyrażania rozmiarów atomów, długości wiązań chemicznych, długości fal światła itp. Jednostkę wprowadził (i stąd jej nazwa) XVIII-wieczny fizyk szwedzki Anders Jonas Angstrom - jeden z pionierów spektroskopii.
Antena wysokiego zysku Antena wysokiego zysku, HGA, ang. High Gain Antenna, jeden z rodzajów anten kierunkowych stosowanych w sondach kosmicznych i satelitach. W a.w.z. wiązka wysyłanych fal radiowych ma dużą zbieżność (rzędu kilku stopni), którą osiąga się dzięki specjalnie wyprofilowanemu dyskowi reflektora. Anteny tego typu zapewniają najsprawniejszą komunikację oraz najszybszą transmisję danych (w porównaniu do innych typów anten). Jedną z wad a.w.z. jest konieczność nakierowania emitowanej wąskiej wiązki radiowej bezpośrednio w stronę odbiorników na Ziemi (stosuje się specjalne mechanizmy lub odpowiednio zorientowuje sondę). Duże dyski tych anten mogą być wykorzystywane także w innych celach: np. osłony przeciwsłonecznej (jak w sondzie Galileo i Magellan) czy osłony przeciwpyłowej (jak w Cassini).
Aperatura, otwór wejściowy instrumentu optycznego. Najczęściej rozmiar a. utożsamiany jest z rozmiarem obiektywu (lub lustra) teleskopu, kamery czy spektrometru.
Apocentrum, punkt orbity charakteryzujący się największą odległością od środka obiektu macierzystego (planety, księżyca itp.). W zależności od rodzaju i nazwy obiektu macierzystego a. przybiera różne nazwy: galaktyka - apogalaktikum, Słonce - aphelium, Ziemia - apogeum, Księżyc - aposelenium, gwiazda - apoastrium. Zob. perycentrum.
    E
ESA Europejska Agencja Kosmiczna, ESA, ang. European Space Agency, organizacja międzynarodowa utworzona w 1975 roku w wyniku połączenia ESRO (ang. European Space Research Organisation) i ELDO (ang. European Launch Development Organisation). Obecnie liczy 18 państw członkowskich, 3 kraje współpracujące ECS (w tym Polska) oraz cztery kraje współpracujące w ramach programu PECS. Kwatera główna znajduje się w Paryżu, a jej szefem jest obecnie Jean-Jacques Dordain. Najważniejsze ośrodki ESA to: kosmodrom GSC (ang. Guiana Space Center) w Kourou (Gujana Francuska), ESTEC (ang. European Space Research and Technology Centre) w Noordwijk (Holandia), ESRIN (ang. ESA Centre for Earth Observation) w Frascati (Włochy), EAC (ang. European Astronaut Centre) w Kolonii (Niemcy). ESA zatrudnia obecnie około 2000 pracowników i dysponuje rocznym budżetem około 3,6 miliarda euro. Zob. NASA.
    G
G, gaus, jednostka indukcji magnetycznej (B) w układzie CGS. 1 gaus zdefiniowany jest jako jeden maxwell (jednostka strumienia magnetycznego) na centymetr kwadratowy. Nazwa jednostki pochodzi od XVII-wiecznego fizyka, astronoma i matematyka Carla Friedricha Gaussa. Typowe wartości: ziemskie pole magnetyczne - około 0,5 gausa; mały magnes żelazny - około 100 gausów; mały magnes neodymowy - około 2000 gausów, duży elektromagnes - około 15 000 gausów; powierzchnia gwiazdy neutronowej - około 1 bilion gausów.
    H
Heliocentryzm - jest to model astronomiczny, w którym Ziemia oraz inne planety krążą wokół Słońca - centrum Wszechświata.
HGAantena wysokiego zysku.
    J
Jednostka astronomiczna, j.a., AU, jednostka odległości równa średnej odległości Ziemi od Słońca. 1 j.a. = 149,6 milionów kilometrów. J.a. stosuje się głównie do określania odległości w Układzie Słonecznym. Zob. parsek, rok świetlny.
    L
LEOniska orbita ziemska.
    N
Nachylenie orbity Nachylenie orbity, i, jest to kąt pomiędzy płaszczyzną orbity satelity a płaszczyzną równika ziemskiego. Zerowe n.o. oznacza, że satelita porusza się bezpośrednio nad równikiem w kierunku zgodnym z ruchem obrotowym Ziemi. N.o. równe 90° oznacza, że satelita porusza się po orbicie wiodącej nad biegunami Ziemi. N.o. wynoszące 180° oznacza, że satelita porusza się bezpośrednio nad równikiem w kierunku przeciwnym do ruchu obrotowego Ziemi (tzw. orbita wsteczna).
NASA NASA, ang. National Aeronautics and Space Administration, agencja rządowa odpowiedzialna zarówno za amerykański program kosmiczny, jak również za cywilne i wojskowe badania w dziedzinie aeronautyki. NASA została utworzona 29 lipca 1958 roku i rozpoczęła działalność 1 października tego samego roku. W ramach NASA przeprowadzono wszystkie amerykańskie programy lotów załogowych: od najwcześniejszych programów: Merkury (Alan Shepard - pierwszy Amerykanin w kosmosie) i Gemini, poprzez Apollo (Neil Armstrong - pierwszy człowiek na Księżycu) i Skylab, aż do programu STS (prom kosmiczny) i ISS (stacja kosmiczna). W tym czasie przeprowadzono także wiele wypraw bezzałogowych: księżycowe programy Ranger, Survoyer i Lunar Orbiter, międzyplanetarne programy Mariner, Pioneer, Viking, Voyager i Discovery. W 2004 roku prezydent George W. Bush ogłosił nowy plan (ang. Vision for Space Exploration) zakładający powrót człowieka na Księżyc (około 2018 roku), budowę stałej bazy księżycowej (lata 2020 - 2024) oraz wylądowanie człowieka na Marsie (w 2037 roku). Kwatera główna NASA, która znajduje się w Waszyngtonie, zarządza wieloma ośrodkami badawczymi i konstrukcyjnymi rozsianymi po całych Stanach Zjednoczonych. Najsławniejsze z nich to: Ames Research Center w Mountain View, Jet Propulsion Laboratory w Pasadenie, Goddard Space Flight Center w Greenbelt, Dryden Flight Reserch Center (Kalifornia), John F. Kennedy Space Center (Floryda), Lyndon B. Johson Space Center w Houston, Michoud Assembly Facility w Nowym Orleanie, White Sands Test Facility w Las Cruces. Obecnie administratorem NASA jest Charles Bolden. NASA zatrudnia obecnie około 20 000 pracowników i dysponuje rocznym budżetem 19 miliardów dolarów. Zob. ESA.
Niska orbita ziemska, LEO, ang. Low Earth orbit, teoretycznie orbita której perygeum i apogeum może znajdować na wysokości od 0 kilometrów (powierzchnia Ziemi) do 2000 kilometrów nad powierzchnią. Jednak ze względu na obecność atmosfery powszechnie przyjmuje się, że n.o.z. ulokowana jest od wysokości 160 kilometrów do 2000 kilometrów nad Ziemią. Większość sztucznych satelitów została umieszczona na n.o.z. Wszystkie misje załogowe, poza lotami księżycowymi Apollo i suborbitalnymi lotami Merkury, X-15 i SpaceShipOne, obywały się na n.o.z.
    O
Obserwowana wielkość gwiazdowa, m, mag, magnitudo, o.w.g. jest to miara blasku ciał niebieskich (najczęściej gwiazd, planet i asteroid) widzianych przez obserwatora z Ziemi, ale po uwzględnieniu obecności atmosfery. Przykłady: Słońce z Ziemi: -26,74m; Księżyc w pełni: -12,71m; Jowisz: -2,5m; Neptun: 7,5m; Syriusz: -1,46m; Aldebaran: 0,9m. Zob. absolutna wielkość gwiazdowa.
Orbita geostacjonarna, orbita stacjonarna, GEO, szczególny przypadek orbity geosynchronicznej. Jest to orbita kołowa o wysokości 35 786 kilometrów, zerowym nachyleniu płaszczyzny orbity w stosunku do płaszczyzny ziemskiego równika (przebiega dokładnie nad równikiem) oraz okresie obiegu równym dobie gwiazdowej (1436 minut). Na o.g. umieszcza się zwykle satelity telekomunikacyjne i meteorologiczne.
Orbita geosynchroniczna, jest to orbita wokółziemska, której okres obrotu jest równy ziemskiej dobie gwiazdowej (23 godziny i 56 minut). Synchroniczność oznacza, że nieruchomy obserwator na Ziemi codziennie dostrzeże satelitę (który został umieszczony na takiej orbicie) w tym samym miejscu na niebie, dokładnie o tym samym czasie.
Orbita geotransferowa, GTO, rodzaj orbity przejściowej, która używana jest do umieszczania satelitów na orbitach geostacjonarnych lub geosynchronicznych. Jest to wysoce eliptyczna orbita ziemska z apogeum przebiegającym na wysokości około 35 700 kilometrów (wysokość orbity geostacjonarnej) i perygeum mieszczącym się w zakresie od kilkuset (w większości przypadków) do kilku tysięcy kilometrów nad powierzchnią Ziemi. Nachylenie płaszczyzny orbity GTO zależy od szerokości geograficznej kosmodromu oraz azymutu (kierunku) startu.
    P
Parsek, pc, jednostka odległości używana głównie przez profesjonalnych astronomów. Jest to odległość, z której odcinek o długości 1 jednostki astronomicznej widoczny jest pod kątem 1" (1 sekundy kątowej). 1 pc = 206 265 j.a. = 3,26 lat świetlnych = 30,94 bilionów kilometrów. Zob. jednostka astronomiczna, rok świetlny.
Perycentrum, punkt orbity charakteryzujący się najmniejszą odległością od środka obiektu macierzystego (planety, księżyca itp.). W zależności od rodzaju i nazwy obiektu macierzystego a. przybiera różne nazwy: galaktyka - perygalaktikum, Słonce - peryhelium, Ziemia - perygeum, Księżyc - peryselenium, gwiazda - peryastrium. Zob. apocentrum.
    R
Rok świetlny, jednostka odległości używana głównie przy popularyzacji astronomii (prasa, czasopisma popularnonaukowe itp.). Stosuje się ją do określania odległości do gwiazd, galaktyk, mgławic itp. Jest to odległość którą światło pokonuje w ciągu roku. 1 r.ś. = 63240 j.a. = 9,46 bilionów kilometrów. Zob. jednostka astronomiczna, parsek.
    S
System orientacji przestrzennej i nawigacji, system odpowiedzialny za prawidłowe zorientowanie sondy (satelity) w przestrzeni oraz określenie jej pozycji w Układzie Słonecznym. Prawidłowe zorientowanie umożliwia sondzie kontakt z Ziemią, właściwe oświetlenie baterii słonecznych, wykonanie obserwacji naukowych lub poprawne wykonanie manewru np: korekcyjnego. Na system ten składają się urządzenia określania orientacji np: kamera śledząca pozycje gwiazd (star tracker), czujnik słońca, czujnik horyzontu, żyroskopy, akcelerometry; komputer z odpowiednim oprogramowaniem do wykonywania obliczeń oraz urządzenia zmieniające lub korygujące orientację np: silniczki orientacji, żyroskopowe koła zamachowe lub korektory magnetyczne.
System zasilania sondy, system odpowiedzialny za generowanie i dystrybucję energii elektrycznej do innych systemów sondy (satelity). Składa się on zazwyczaj z urządzenia generującego energię elektryczną np. bateria słoneczna, radioizotopowy generator termoelektryczny; okablowania; urządzeń monitorujących i kondycjonujących (dostosowujących napięcie i natężenie prądu w zależności od potrzeb) oraz urządzenia magazynującego nadwyżkę energii elektrycznej - akumulator.
Data ostatniej aktualizacji: