sondy kosmiczne
Opportunity
Opportunity
Inne oznaczenia i nazwy:

   • Mars Exploration Rover B
   • 2003-032A
   • MER-B
   • MER-1
   • 27849

Data i godzina startu: 8 lipca 2003 roku o 3:18:15 czasu uniwersalnego
Masa całkowita sondy: 1063 kg

Cel misji
Opportunity jest jednym z dwóch łazików marsjańskich wystrzelonych z Ziemi w połowie 2003 roku. Łaziki przybyły na Marsa w styczniu 2004 roku, i z zestawem instrumentów naukowych są zdolne do pokonywania dziennie odległości 100 metrów. Planowy czas trwania misji - 90 dni, do kwietnia 2004 roku - był wielokrotnie przedłużany. Zadaniem łazików jest zebranie danych, które pomogą odpowiedzieć na pytanie, czy życie kiedykolwiek pojawiło się na Marsie, pozwolą scharakteryzować klimat Marsa oraz jego geologię.

Budowa łazika Opportunity
Głównym elementem łazików Mars Exploration Rover jest skrzynia nadwozia, zamontowana na specjalnym sześciokołowym zawieszeniu. W jej izolowanym termicznie wnętrzu znajduje się cała elektronika łazika. Na górnej powierzchni skrzyni zamontowano maszt kamer Pancam, anteny wysokiego zysku i niskiego zysku, antenę UHF, barwną plakietkę kalibracyjną oraz panele baterii słonecznych. W przedniej części nadwozia zamontowano także wysięgnik, na którym umieszczono zestaw instrumentów naukowych.

System jezdny łazika składa się ze specjalnego "terenowego" zawieszenia oraz sześciu kół. Każde z nich wyposażone jest we własny silnik napędowy. Dwa przednie i dwa tylne koła mają niezależne sterowanie. Łazik może poruszać się z maksymalną prędkością 5 cm/s, jednak ze względu bezpieczeństwa, średnia prędkość na płaskim terenie wynosi około 1 cm/s. Może również wjeżdżać na stok o nachyleniu 45 stopni (bez zsuwania się), jednak oprogramowanie unika nachyleń większych niż 30 stopni.

Jednostka inercyjna zamontowana na łaziku pozwala oszacować nachylenia łazika wzdłuż jego trzech osi głównych oraz pomaga wykonać precyzyjne ruchy.

Łazik zasilany jest energią elektryczną generowaną przez panele baterii słonecznych, które zostały umieszczone na górnej ściance nadwozia. W najkorzystniejszych warunkach oświetleniowych mogą one produkować do 140 W mocy - w trakcie misji głównej będą one zdolne do wygenerowania około 900 Wh na dzień. Później, ze względu na coraz mniej korzystne oświetlenie oraz pokrywanie się paneli pyłem, ilość ta będzie systematycznie spadać. Jeśli dzienna ilość mocy spadnie poniżej 150 Wh, łazik zacznie korzystać z energii zgromadzonej w akumulatorach. Do gromadzenia energii elektrycznej łazik został wyposażony w dwa akumulatory litowe, każdy o pojemności 8 Ah.

Bezpośrednią komunikację łazika z Ziemią prowadzi się w paśmie X dzięki antenom o dużym i małym zysku (HGA i LGA). Komunikację z orbiterami marsjańskimi utrzymuje się poprzez antenę UHF.

Aby uchronić wrażliwą elektronikę łazika przed zbytnim wychłodzeniem w czasie marsjańskich nocy, zastosowano kilka metod zabezpieczających przed tym. Aby zmniejszyć ilość ciepła traconego przez łazik, pokryto go warstwą złota oraz specjalną aerożelową otuliną. W przypadku gdy temperatura we wnętrzu pojazdu spadnie poniżej pewnego poziomu, automatycznie włączają się grzejniki elektryczne. Z drugiej strony, aby uchronić elektronikę przed przegrzaniem (po intensywnej pracy), zastosowano także specjalne systemy chłodzące.

Centralnym elementem systemu elektronicznego jest komputer wyposażony w 32-bitowy procesor Rad 6000. Dane inżynieryjne oraz naukowe zapisywane są w 128 MB pamięci RAM oraz 256 MB pamięci flash.

Przed startem z Ziemi łazik został złożony i przymocowany do specjalnej, rozkładanej platformy lądowniczej wyposażonej w system poduszek powietrznych. Platforma wraz z łazikiem została następnie umieszczona w kapsule aerodynamicznej, składającej się z osłony termicznej oraz osłony tylnej z zamocowanym spadochronem oraz układem silniczków rakietowych. Kapsuła aerodynamiczna została z kolei doczepiona do aluminiowej struktury stopnia podróżnego. 2,65-metrowej średnicy stopień podróżny został wyposażony we wszystkie niezbędne urządzenia konieczne do przelotu z Ziemi na Marsa: anteny średniego i niskiego zysku, pięć czujników położenia Słońca, kamerę śledzącą pozycje gwiazd, dwa zestawy silniczków korekcyjnych wraz ze zbiornikami paliwa, radiatory, elektronikę oraz baterie słoneczne (generowały około 600 W mocy w okolicy orbity Ziemi).

Na łączną masę zestawu - 1063 kg - składały się: łazik - 185 kg, platforma lądownika - 348 kg, osłona tylna/spadochron - 209 kg, osłona cieplna - 78 kg, stopień podróżny - 193 kg, paliwo - 50 kg.

Instrumenty naukowe
Łazik został wyposażony w siedem instrumentów naukowych: APXS, Magnet Arrays, MI, Mini-TES, MB, Pancam oraz RAT. Zestaw uzupełniają jeszcze dwa instrumenty inżynieryjne: kamery Hazcoms i Navcoms.

   • APXS (Alpha Particle X-ray Spectrometer) - spektrometr przeznaczony do określania składu pierwiastkowego skał oraz gleby na powierzchni Marsa. Głowica czujnika APXS, która zamontowana jest na wysięgniku, składa się z sześciu źródeł promieniowania (izotopu kiuru - 244Cm) emitującego cząstki alfa oraz promieniowanie rentgenowskie. Każde źródło pokryte jest 3 µm warstwą glinu, która redukuje energię emitowanych cząstek alfa z 5,8 MeV do 5,2 MeV. Kolimator daje pole widzenia o średnicy 38 mm. Sześć detektorów "rozproszonych" cząstek alfa rozmieszczonych jest wokół źródeł cząstek alfa, natomiast krzemowy detektor promieniowania rentgenowskiego umieszczony jest pośrodku nich. Detektor promieniowania rentgenowskiego może zmierzyć zawartość takich pierwiastków jak: magnez, glin, krzem, potas, wapń, żelazo, sód, fosfor, siarka, chlor, tytan, chrom i mangan. Detektory cząstek alfa mogą zmierzyć zawartość lżejszych pierwiastków, szczególnie węgla i tlenu. Czas jednego pomiaru wynosi co najmniej 10 godzin.

   • Magnet Arrays - eksperyment magnetyczny, za pomocą którego gromadzone są cząstki magnetyczne z marsjańskiego pyłu, gleby i skał w celu określenia ich mineralogii. Jeden z zestawów magnesów zamontowany jest na instrumencie RAT i gromadzi próbki pyłu powstałego w czasie szlifowania skał. Próbki te mogą być badane przez instrument Pancam. Drugi zestaw zamontowany jest na przodzie łazika pod takim kątem, aby przyciągał tylko cząstki magnetyczne. Zebrane próbki mogą być analizowane przez instrumenty MB i APXS. Trzeci magnes, zamontowany na wierzchu łazika, znajduje się w polu widzenia kamery Pancam i może gromadzić cząstki pyłu niesione przez wiatr.

   • MI (Microscopic Imager) - umieszczona na wysięgniku mikroskopowa kamera CCD, przeznaczona do fotografowania znacznie powiększonych powierzchni skał i gleb. Kamera została wyposażona w matrycę o rozdzielczości 1024 x 1024 piksele oraz pojedynczy filtr szerokopasmowy (400-680 nm). Optyka mikroskopu ma pole widzenia 31 x 31 mm i pozwala osiągnąć rozdzielczość 30 mikroradianów/piksel.

   • Mini-TES (Miniature Thermal Emission Spectrometer) - kompaktowy spektrometr podczerwieni przeznaczony do zdalnego określania mineralogii skał i gleby poprzez pomiar emitowanego przez nie promieniowania termicznego. Przyrząd może także badać atmosferę marsjańską dostarczając informacji o jej zapyleniu, ilości pary wodnej oraz temperaturze. Mini-TES umieszczony jest wewnątrz łazika u podstawy masztu Pancam, na którym, na wysokości 1,3 metra, znajduje się okno wejściowe instrumentu. Spektralny zakres pracy mieści się w granicach od 5 do 29 mikrometrów. Pole widzenia może być zmieniane pomiędzy 8 i 20 miliradianami.

   • MB (Mössbauer Spectrometer) - spektrometr Mössbauera przeznaczony jest specjalnie do badania minerałów zawierających żelazo. Głowica przyrządu umieszczona na wysięgniku, zawiera źródło promieniowania (izotop kobaltu - 57Co) oraz detektory rozproszonego promieniowania gamma i rentgenowskiego. Mineralogiczna informacja o próbce wynika z subtelnego rozdzielenia poziomów energetycznych jąder żelaza 57Fe. Czas jednego pomiaru wynosi około 12 godzin.

   • Pancam (Panoramic Camera) - dwie kamery umieszczone na maszcie PMA i oddalone od siebie o 30 cm. Optyka kamery składa się z szafirowego okna ochronnego oraz zestawu soczewek o ogniskowej 38 mm i f/20, dającego pole widzenia 16,8° x 16,8°. Każda kamera posiada ośmiopozycyjny zestaw filtrów pokrywający zakres 400-1100 nm. Lewa kamera posiada filtry 750, 670, 600, 530, 480, 430 nm, 440-nanometrowy filtr słoneczny oraz jedną wolną pozycję. Prawa kamera posiada filtry: 430, 750, 800, 860, 900, 930, 980 nm oraz 880-nanometrowy filtr słoneczny. Maszt zapewnia 360 stopniową panoramę w poziomie oraz 180 stopniową panoramę w pionie. Kamery zostały wyposażone w aktywne matryce CCD o rozdzielczości 1024 na 1024 piksele, oraz matryce 1024 na 1024 piksele - służące jako bufor odczytu.

   • RAT (Rock Abrasion Tool) - zamontowana na wysięgniku szlifierka, pozwalająca na usunięcie wierzchniej warstwy i odsłonięciu świeżej powierzchni skały. Odsłonięta powierzchnia może być badana przez inne instrumenty łazika. Szlifierka składa się z dwóch diamentowych matryc, które wirując wokół siebie mogą wyciąć kołowe wgłębienie o średnicy około 4,5 cm i maksymalnej głębokości około 0,5 cm. Podczas szlifowania monitorowane są prądy oraz temperatury w urządzeniu, z tych danych można wnioskować o właściwościach ścieranej skały.

Przebieg misji
   • 24 lutego 2003 - do pomieszczeń Kennedy Space Center został dostarczony stopień podróżny, osłona aerodynamiczna oraz platforma lądownika.
   • 11 marca 2003 - łazik Opportuniry został dostarczony do KSC na Przylądku Canaveral.
   • 11 kwietnia 2003 - wyznaczono lądowiska dla łazików MER - Opportunity wyląduje na Meridiani Planum.
   • 25 kwietnia 2003 - łazik został umieszczony na platformie lądownika.
   • 10 maja 2003 - do platformy lądownika zostały zainstalowane poduszki powietrzne oraz zamocowano osłonę tylną.
   • 15 maja 2003 - platforma lądownika została zamknięta osłoną termiczną.
   • 20 maja 2003 - kapsuła została doczepiona do stopnia podróżnego.
   • 8 czerwca 2003 - administrator NASA ogłosił, że łaziki MER otrzymały nazwy Spirit i Opportunity - zaproponowała je 9-letnia Sofi Collis z Scottsdale (Arizona).
   • 12 czerwca 2003 - kapsuła wraz ze stopniem podróżnym została zainstalowana na trzecim stopniu rakiety nośnej.
   • 17 czerwca 2003 - sonda została zainstalowana na rakiecie nośnej.
   • 21 czerwca 2003 - sonda została zamknięta w kapsule rakiety nośnej.
   • 29 czerwca 2003 - start rakiety został odłożony z powodu wpłynięcia łodzi do strefy zamkniętej oraz z powodu niekorzystnych warunków atmosferycznych.
   • 7 lipca 2003 - start został opóźniony o 24 godziny z powodu problemów z zaworem ciekłego tlenu w pierwszym stopniu rakiety nośnej.
   • 8 lipca 2003 - o 3:18:15 czasu uniwersalnego nastąpił start rakiety nośnej Delta II 7925H z łazikiem Opportunity na pokładzie.
   • 20 lipca 2003 - wykonano manewr TCM #1 - 54-minutowa praca silniczków korekcyjnych zmieniła prędkość sondy o 16,2 m/s.
   • 22 stycznia 2004 - zadecydowano o pominięciu manewru TCM #5.
   • 25 stycznia 2004 - o 5:05 czasu uniwersalnego łazik Opportunity wylądował na powierzchni Marsa w rejonie Meridiani Planum,
   • Sol 6 (31 stycznia 2004) - o 11:01 czasu uniwersalnego łazik Opportunity zjechał z lądownika na powierzchnię Marsa.

Od Sol 7 wszystkie dni w czasie PST (UTC + 8:00 h)

   • 2 lutego 2004 - łazik po raz pierwszy rozłożył swój wysięgnik i rozpoczął przeprowadzanie pomiarów za pomocą instrumentów umieszczonych na jego końcu.
   • Sol 30 (24 lutego 2004) - łazik wykonał swoje pierwsze szlifowanie za pomocą przyrządu RAT - skała "McKittrick Middle Rat" w obrębie miejsca zwanego "El Capitan".
   • Sol 39 (4 marca 2004) - kamera łazika obserwowała przejście Deimosa na tle tarczy Słońca.
   • Sol 47 (12 marca 2004) - kamera łazika obserwowała przejście Fobosa na tle tarczy Słońca.
   • Sol 57 (22 marca 2004) - łazik wyjechał z krateru Eagle na równinną Meridiani Planum.
   • Sol 70 (6 kwietnia 2004) - w ciągu tego dnia łazik przejechał prawie 100 metrów, zbliżając się znacznie do krateru Endurance.
   • Sol 82 (17 maja 2004) - w ciągu tego dnia łazik przejechał rekordowe 140,9 metrów.
   • Sol 85 (20 maja 2004) - Opportunity dotarł do niewielkiego kratera "Fram".
   • Sol 90 (25 maja 2004) - koniec misji podstawowej Opportunity - w tym czasie łazik przejechał 811,57 metrów oraz wykonał prawie 12,5 tysiąca zdjęć.
   • Sol 95 (30 maja 2004) - łazik dotarł do krawędzi kratera Endurance.
   • Sol 133 (8 czerwca 2004) - Opportunity wjechał do wnętrza kratera Endurance.
   • Sol 315 (12 grudnia 2004) - po 181 dniach pobytu we wnętrzu kratera Endurance, łazik wyjechał ponownie na równiny Meridiani.
   • Sol 325 (23 grudnia 2004) - w tym dniu Opportunity przejechał 27 metrów przekraczając łączny dystans 2 kilometrów.
   • Sol 332 (30 grudnia 2004) - łazik dotarł do jednego z fragmentów osłony termicznej kapsuły, w kolejnych dniach badał pozostałe szczątki.
   • Sol 345 (11 stycznia 2005) - łazik dotarł do kamienia "Heat Shield Rock" - wyniku przeprowadzonych badań okazało się, że jest to meteoryt.
   • Sol 356 (24 stycznia 2005) - Opportunity jest już rok na Marsie.
   • Sol 362 (30 stycznia 2005) - łazik ustanowił kolejny rekord w odległości przejechanej w ciągu jednego dnia - 156,55 metrów.
   • Sol 399 (8 marca 2005) - Opportunity dotarł do kratera Vostok.
   • Sol 410 (20 marca 2005) - łazik ustanowił kolejny rekord w odległości przejechanej w ciągu jednego dnia - 220 metrów.
   • Sol 421 (31 marca 2005) - łazik dotarł do kratera Viking.
   • Sol 424 (3 kwietnia 2005) - Opportunity dotarł do krawędzi kratera Voyager.
   • Sol 428 (7 kwietnia 2005) - w trakcie 48,4-metrowej jazdy, łazik przejechał łącznie dystans 5 kilometrów (dokładnie 5044 metrów).
   • Sol 433 (12 kwietnia 2005) - awaria prawego przedniego koła (przestało się obracać).
   • Sol 446 (26 kwietnia 2005) - po przejechaniu 40 metrów (z planowanych 90 metrów), koła Opportunity zakopały się w niewielkiej (30 centymetrów wysokości) wydmie.
   • Sol 449-455 (29 kwietnia - 5 maja 2005) - inżynierowie i naukowcy z JPL szukali najlepszego sposobu na wyjazd łazika z wydmy (próby przeprowadzono w specjalnie stworzonej w pomieszczeniach JPL wydmie).
   • Sol 464 (14 maja 2005) - łazik rozpoczął próby wyjechania z wydmy.
   • Sol 484 (4 czerwca 2005) - Opportunity wyjechał z wydmy (którą nazwano "Purgatory" - Czyściec).
   • Sol 1291 (11 września 2007) - łazik rozpoczął wjazd do 800-metrowego Krateru Victoria.
   • Sol 1634 (28 sierpnia 2008) - łazik wyjechał z Krateru Victoria na powierzchnię.
   • Sol 1897 (26 maja 2009) - w trakcie 50 metrowej jazdy łazik przejechał 10 milę (dokładnie 16 133,96 metrów lub 10,025 mil).
   • Sol 2191 (24 marca 2010) - w trakcie 67 metrowej jazdy łazik przejechał 20-ty kilometr (łącznie do końca dnia przejechał 20 043,3 metrów).
   • Sol 2353 (6 września 2010) - łazik znalazł się na półmetku swojej 19-kilometrowej podróży do kratera Endeavour.
   • Sol 2363 (16 września 2010) - kamery łazika sfotografowały kamień, który może być piątym z kolei meteorytem odnalezionym na powierzchni Marsa.
   • Sol 2614 (1 czerwca 2011) - w trakcie 146,8 metrowej jazdy, licznik przebiegu wskazał 30 kilometrów (łącznie do końca dnia przejechał 30 055,50 metrów).
   • Sol 2616 (3 czerwca 2011) - łazik ustanowił rekord w dziennej odległości przejechanej do tyłu - 165 metrów.
   • Sol 2681 (9 sierpnia 2011) - łazik dotarł do miejsca Spirit Point, które znajduje się przy krawędzi 22-kilometrowego krateru Endeavour.
   • Sol 2816 (26 grudnia 2011) - ze względu na znaczne zapylenie baterii słonecznych oraz zbliżającą się marsjańską zimę, łazik Opportunity został zaparkowany w miejscu nachylonym nieco (około 15°) ku północy. Miejsce to nazwano "Greeley Haven".
   • Sol 2947 (8 maja 2012) - łazik wykonał 3,67-metrową jazdę, pierwszą po zakończeniu marsjańskiej zimy. Więcej...
   • Sol 3000 (2 lipca 2012) - 3000 dzień marsjański (sol) pobytu łazika Opportunity na powierzchni Marsa. Więcej...
   • Sol 3202 (25 stycznia 2013) - łazik rozpoczyna dziesiąty rok badań na powierzchni Marsa. Więcej...
   • Sol 3286 (22 kwietnia 2013) - w trakcie 3-tygodniowej przerwy w łączności z łazikiem (z powodu koniunkcji Marsa ze Słońcem) oprogramowanie ochronne przełączyło łazik w stan awaryjny. Więcej...
   • Sol 3295 (1 maja 2013) - łazik został przełączony z pwrotem na normalny tryb pracy i wznowił badania naukowe. Przyczyną "awarii" były problemy z pamięcią flash komputera Opportunity. Więcej...
   • Sol 3309 (15 maja 2013) - łazik przejechał łącznie 35 760 metrów i pobił 40-letni amerykański rekord odległości przejechanej po powierzchni ciała niebieskiego innego niż Ziemia. Więcej...
   • 8 lipca 2013 - dziesiąta rocznica wystrzelenia łazika Opportunity z Ziemi. Więcej...
   • Sol 3557 (25 stycznia 2014) - dziesiąta rocznica wylądowania łazika Opportunity na powierzchni Marsa. Więcej...
   • Sol 3735 (27 lipca 2014) - łazik Opportunity przejechał po powierzchni Czerwonej Planety łączny dystans ponad 25 mil (40,2 km). Więcej...
   • Sol 3894 (6 stycznia 2015) - łazik Opportunity wjechał na szczyt Cape Tribulation - najwyższe okoliczne wzniesienie. Więcej...
   • Sol 3912 (25 stycznia 2015) - jedenasta rocznica wylądowania łazika Opportunity na powierzchni Marsa. Więcej...


Mapa serwisu
Zasady korzystania z serwisu
• Misje sond kosmicznych 2007-2015
• Data ostatniej aktualizacji: 11 marca 2015