Kontakt | Mapa witryny | Szukaj
Strona główna Sondy planetarne Sondy księżycowe Satelity ziemskie
Sondy planetarne
Układ Słoneczny
Mars 96 Sonda Mars 96
Inne oznaczenia i nazwy:
   • Mars 96 Small Station
   • Mars 96 Penetrator
   • Mars 96 Orbiter
   • 1996-064A
   • Mars 8


Data i godzina startu: 16 listopada 1996 roku o 20:48:53 czasu uniwersalnego
Masa startowa sondy: 6180 kg

Cel misji
Rosyjska sonda Mars 96 składała się z orbitera marsjańskiego, dwóch małych lądowników powierzchniowych i dwóch penetratorów gruntu. Pod względem naukowym była to jedna z najambitniejszych wypraw bezzałogowych. Głównymi zadaniami sondy było zbadanie historii ewolucji Marsa, jego atmosfery, powierzchni i budowy wewnętrznej. W szczególny sposób Mars 96 miał skupić się na: fotografowaniu powierzchni Marsa (zarówno z orbity jak i powierzchni); wykonywaniu map mineralogicznych i pierwiastkowych powierzchni; monitorowaniu występowania śladowych składników atmosfery (wody, tlenku węgla, ozonu itp.); badaniu globalnego rozkładu temperatury; scharakteryzowaniu aerozoli atmosferycznych; badaniu pola magnetycznego, jonosfery i górnej atmosfery; poszukiwaniu oznak aktywności wulkanicznej; badaniu aktywności sejsmicznej oraz lokalizacji źródeł rozbłysków promieniowania gamma i badaniu oscylacji gwiazd i Słońca.

Instrumenty naukowe
Mars 96 Orbiter został wyposażony łącznie w 24 instrumentów naukowych, każdy z małych lądowników w 8 instrumentów, natomiast każdy z penetratorów gruntu - w 10 instrumentów.

Orbiter

   • HRSC (High Resolution Stereoscopic TV-Camera) - wąskokątna kamera stereoskopowa wyposażona była w układ dziewięciu detektorów CCD. Spektralny zakres pracy mieścił się w granicach od 400 do 1000 nm, układ optyczny zapewniał rozdzielczość 12 metrów z wysokości 300 km. Pierwszy z przyrządów umieszczonych na platformie ARGUS.

   • WAOSS (Wide-Angle Stereoscopic TV-Camera) - szerokokątna kamera stereoskopowa. Spektralny zakres pracy mieścił się w granicach od 400 do 700 nm, układ optyczny zapewniał rozdzielczość 96 metrów z wysokości 300 km. Drugi z przyrządów umieszczonych na platformie ARGUS.

   • OMEGA (Visible And Infrared Mapping Spectrometer) - spektrometr obrazujący w świetle widzialnym i podczerwieni. Przyrząd miał pracować w trzech zakresach widma: 2,7-5,2 µm (IR-1); 1,05-2,7 µm (IR-2) oraz 0,35-1,05 µm (VNIR). Rozdzielczość zdjęć: 0,4-4 kilometra. Trzeci z przyrządów umieszczonych na platformie ARGUS.

   • PFS (Planetary Fourier Spectrometer) - dwukanałowy spektrometr fourierowski. Przyrząd miał pracować w dwóch zakresach widmowych: 5-40 µm (LW) i 1,25-4,8 µm (SW). Rozdzielczość spektralna dla obydwóch zakresów wynosiła 2 cm-1, natomiast rozdzielczość kątowa odpowiednio 2,5° (LW) i 1,1° (SW).

   • TERMOSCAN (Mapping Radiometer) - radiometr mapujący. Przyrząd miał pracować w dwóch zakresach widmowych: 0,5-1,0 µm i 8,0-13 µm. Rozdzielczość zdjęć miała się wahać w zakresie od 0,1 do 1 kilometra. Dokładność odczytu temperatury miała wynosić 0,5 K przy temperaturze 240 K.

   • SVET (High-Resolution Mapping Spectrometer) - spektrometr obrazujący o wysokiej zdolności rozdzielczej. Przyrząd został wyposażony w 14 filtrów widmowych, pokrywających zakres 260-900 nm oraz sześciu filtrów dla zakresu 0,95-2,60 µm. Detektorem był 32-pikselowy fotopowielacz.

   • SPICAM (Multichannel Optical Spectrometer) - wielozakresowy spektrometr. Instrument składał się z dwóch przyrządów: SPICAM-S i SPICAM-E. SPICAM-S był dwukanałowym spektrometrem pracującym w zakresie światła ultrafioletowego i widzialnego (260-650 nm) oraz w zakresie podczerwieni (1,8-4,8 µm). SPICAM-E był trójkanałowym spektrometrem pracującym w zakresie światła ultrafioletowego (110-300 nm), widzialnego (200-800 nm) oraz w zakresie bliskiej podczerwieni (600-1100 nm).

   • UVM-S (Ultraviolet Spectrophotometr) - spektrofotometr ultrafioletu. Przyrząd miał mierzyć intensywność kilku specyficznych linii emisyjnych: 121,57 nm (neutralny atom wodoru); 121,53 nm (neutralny atom deuteru); 58,4 nm (neutralny atom helu); 130,4 nm (neutralny atom tlenu) i 83,4 nm (zjonizowany atom tlenu).

   • LWR (Long-Wave Radar) - radar długofalowy. Przyrząd miał realizować dwa eksperymenty: Grunt (badanie marsjańskiej litosfery) i Plasma (badanie jonosfery i wiatru słonecznego). Przyrząd wysyłał sygnał radiowy (z liniową modulacją częstotliwości w zakresie 0,17-5 MHz oraz okresem modulacji 0,27 i 1,08 sekundy), a następnie rejestrował powracające echo.

   • PHOTON (Gamma Spectrometer) - spektrometr promieniowania gamma. Instrument miał badać widmo promieniowania gamma w zakresie energii 0,2-10 MeV. Składał się z trzech przyrządów: jednostki detekcji BD-1 (kryształ jodku cezu z kolimatorem BGO (tlenku germanianu bismutu); jednostki detekcji BD-2 (z dużym kryształem jodku cezu) oraz wielokanałowym (4096) analizatorem amplitudy. Przyrząd miał wykonać mapy składu pierwiastkowego powierzchni Marsa oraz określić występowanie takich pierwiastków jak: potas, uran, tor, wodór, węgiel, magnez, glin, krzem, siarka, chlor, wapń, tytan i żelazo.

   • NEUTRON-S (Neutron Spectrometer) - spektrometr neutronów. Przyrząd składał się dwóch jednostek detektorów zawierających łącznie sześć liczników neutronów (helowych - ³He), których zakres pracy wynosił odpowiednio 0,01-0,4 eV oraz 1-2 keV. Zadaniem przyrządu było określenie zawartości wody w glebie marsjańskiej (mógł wykryć minimalnie 0,5% zawartość wody).

   • MAK (Quadruple Mass Spectrometer) - kwadrupolowy spektrometr mas. Przyrząd przeznaczony był do pomiaru neutralnego i jonowego składu górnej atmosfery i jonosfery Marsa w zakresie mas od 1 do 60 atomowych jednostek masy. Składał się z analizatora kwadrupolowego oraz powielacza elektronów jako detektora.

   • ASPERA-C (Energy-mass Ion Spectrograph and Neutral-particle Imager) - jonowy spektrograf masowo-energetyczny i detektor obrazowy cząstek neutralnych. Instrument składał się z dwóch przyrządów: IMIS i NPI. IMIS był elektrostatycznym analizatorem cząstek wyposażonym w układ obrazujący (detektor mikrokanalikowy), przeznaczonym do badania cząstek o energiach od 0,5 do 50 000 eV. NPI składał się z dwóch detektorów NPI-1 i NPI-2 przeznaczonych do badania cząstek neutralnych o energiach odpowiednio 5-300 keV i 10 eV.

   • FONEMA (Fast Omnidirectional Non-Scanning Ion Energy-Mass Analyzer) - masowo-energetyczny analizer jonów. Przyrząd składał się z 36 analizatorów masowo-energetycznych wyposażonych w detektory PSD (detektory pozycji). Energetyczny zakres pracy tego przyrządu mieścił się w granicach od 20 eV/q do 8 keV/q (q - ładunek jonu).

   • DYMIO (Omnidirectional Ionospheric Mass Spectrometer) - spektrometr mas. Przyrząd miał badać gęstość (w zakresie od 1 do 100 000 jonów/cm³), temperatury (w zakresie od 500 do 10 000 K) i prędkości (od 0,1 do 4 km/s) jonów w plazmie jonosferycznej. Miał również badać skład masowy plazmy jonosferycznej (w zakresie od 1 do 44 jednostek masy atomowej).

   • MARIPROB (Ionospheric Plasma Spectrometers) - spektrometry plazmy jonosferycznej. Przyrząd miał badać gęstość (w zakresie od 0,1 do 100 000 jonów/cm³) oraz temperaturę (w zakresie do 15 000 K) jonów i elektronów jonosferycznych. Miał również badać skład masowy głównych składników plazmy jonosferycznej (zjonizowane atomy wodoru, tlenu oraz zjonizowana cząsteczka tlenu).

   • MAREMF (Electrostatic Analyzer and Magnetometer) - przyrząd składał się z dwóch magnetometrów typu fluxgate o zakresach pomiarowych +/- 128 nT i rozdzielczości 4 pT oraz dwóch spektrometrów mierzących trójwymiarowy rozkład jonów i elektronów (rozdzielczość kątowa 4° x 22°).

   • ELISMA (Wave Complex) - przyrząd przystosowany do pomiaru pola elektrycznego w zakresie częstotliwości 0 - 200 kHz; pola magnetycznego w zakresie częstotliwości 0,1 - 2000 Hz, gęstości elektronów w zakresie od 10 do 100 000 cząstek/cm³ oraz temperatury elektronów w zakresie energii od 0,1 do 10 eV.

   • SLED (Low-Energy Charged Particle Spectrometer) - przyrząd do badania cząstek naładowanych oraz niskoenergetycznego promieniowania kosmicznego. Składał się z czterech instrumentów przeznaczonych do badania jonów oraz jednego przeznaczonego do badania elektronów. Energetyczny zakres pracy przyrządu mieścił się w zakresie od 20 keV do kilku MeV.

   • SOYA (Solar Oscillation Photometer) - przyrząd do badania wewnętrznej struktury Słońca metodą heliosejsmologii. Składał się z teleskopu (o polu widzenia 1,5°) wyposażonego w wąskopasmowy filtr widmowy (845 nm) oraz detektora CCD, który pełnił rolę fotometru.

   • RADIUS-M (Radiation/Dosimetry Control Complex) - przyrząd przystosowany do pomiaru słonecznego promieniowania rentgenowskiego w zakresie energii 2 - 200 keV; określenia widma energetycznego cząstek naładowanych w zakresie 0,07-1,5 MeV (elektrony); 0,05-200 MeV (protony) oraz 2-40 MeV/nukleon (dla ciężkich jonów o ładunku +2); określania dozy promieniowania oraz skuteczności ekranowania cząstek naładowanych osłonami aluminiowymi o grubości 0,1; 1,0 oraz 10 mm; określanie gęstości strumienia cząstek mikrometeorytów (w zakresie prędkości 3-35 km/s; masy od 50 µg do 1 ng).

   • EVRIS (Stellar Oscillations Photometer) - przyrząd do badania pulsacji, rotacji oraz struktury wewnętrznej gwiazd. Składa się z teleskopu o średnicy aperatury 9 cm, filtra szerokopasmowego (300-800 nm) oraz fotopowielacza jako detektora. Pozycja gwiazdy ustalana miała być za pomocą specjalnego czujnika wyposażonego w matrycę CCD.

   • LILAS-2 (Researh of The Cosmic and Solar Gamma-ray Bursts) - przyrząd do badania i lokalizowania rozbłysków gamma (kosmicznych oraz słonecznych). Został wyposażony w dwa detektory NaI(TI), mogące analizować promieniowanie gamma w zakresie od 5 keV do 600 keV. Rozdzielczość energetyczna przyrządu wynosiła 8% przy energii 5,9 keV oraz 40% przy 662 keV.

   • PGS (Precision Gamma Spectrometer) - przyrząd do badania promieniowania gamma pochodzącego z powierzchni Marsa oraz z flar i rozbłysków słonecznych. Składał się z dwóch detektorów HPGe (każdy o objętości 90 cm³), które były przystosowane do badania widma energetycznego w zakresie od 0,03 do 8 MeV.

Przebieg misji
   • 12 listopada 1996 roku - rakieta nośna Proton-K została przetransportowana (wraz z sondą Mars 96) na stanowisko startowe.
   • 16 listopada 1996 roku - o godzinie 20:48:53 czasu uniwersalnego, z platformy startowej LS 200L kosmodromu Bajkonur wystartowała rakieta nośna Proton-K z sondą Mars 96 na pokładzie.
   • 17 listopada 1996 roku - pomiędzy godziną 0:45 a 1:30 czasu uniwersalnego sonda weszła w atmosferę ziemską i rozbiła się gdzieś na obszarze o długości 320 km i szerokości 80 km. Obszar ten obejmował skrawek Pacyfiku, terytorium Chile oraz Boliwii.

Jak ustaliła specjalnie powołana komisja, przyczyną utraty sondy Mars 96 była awaria górnego stopnia rakiety Block D-2. W trakcie ponownego restartu, silnik tego stopnia wyłączył się przedwcześnie po około 20 sekundach pracy (osiągnięto orbitę o wysokości 146 na 171 kilometrów). Oprogramowanie rakiety odebrało wyłączenie silnika jako sygnał do oddzielenia sondy, która za pomocą własnego silnika przeniosła się na orbitę o wysokości 87 na 1500 kilometrów. Po wykonaniu jednego obiegu, sonda weszła w atmosferę ziemską i uległa zniszczeniu.

Data ostatniej aktualizacji: